EUSKARAREN JATORRIA

I. BILTZARRA II. BILTZARRA III. BILTZARRA IV. BILTZARRA V. BILTZARRA VI. BILTZARRA IRITZIAK LIBURUAK LOTURAK BERRIAK HIZTEGIA HITZALDIAK

( I. Congreso / Congress   II. Congreso / Congress  III. Congreso / Congress  IV Congreso / Congress  V. Congreso / Congress  VI. Congreso / Congress  Opiniones / Opinions  Libros / Books  Enlaces / Links  Noticias / News  Diccionario / Dictionary  Coloquios )

    

 

HIZTEGIA

 


IKERLEA HITZA OSAKETA AZALPENA
Josu Naberan Aba a-ba - “a” mugagabea “b” bereizleak mugatuta
Josu Naberan Abadagune abo-ara-gune - aukera; alderatu ahora (gazt)
Josu Naberan Abade abo-aite; aba-ate-or - abo ahaidea; erlijioan, Ate zaindaria
Josu Naberan Abail(du) abu-ahi-(tu) - jatorrizko energia ahitu (32.3)
Josu Naberan Abar abo-adar - adar, barda, kima
Josu Naberan Abaraska abo-zi-aska - apis edo *abo-zi(tu) erlearen aska
Josu Naberan Abaro abo-aro; abere-aro   - babes gunea (aro, 22.4)
Josu Naberan Abegi abo-hegi - harrera egiteko zeremonia
Josu Naberan Aberats abere-asso - abere asko duena (lat., habere)
Josu Naberan Abere ha-bere; aho-behere   - “ha” bereganatua; aboa aurpegiaz beheko aldean duena  
Josu Naberan Abesti aho-eresi - ahoz emateko eresia
Josu Naberan Abezia abel-hesia - ukuilua, korta
Josu Naberan Abiatu abo-ira-itu - abotik (ohizko lekutik) norabaitera joan
Josu Naberan Abil abu-(ira)-in; abu-ira-il     - molde egilea; “homo habilis” harri enborra (abu, 21) tailatzen
Josu Naberan Abio abia-o - abiagunea
Josu Naberan Abo abu-o  - printzipioa gauzatzen den gunea
Josu Naberan Abu aba-u(ne) - mortero orea, oinarrizko gunea
Josu Naberan Aburu abu-buru - buruko orea; sin.: uste
Josu Naberan Adar adu-arre - adu nabarmena 
Josu Naberan Adats adar-ts; adar-atse - mototsa, menatsa (asso/-ts, 18.1)
Josu Naberan Adausi, ahausi au-auz-in - au zolia egin; zaunka egin
Josu Naberan Adei adi-in - arreta eskaini
Josu Naberan Adi ira-i(z); ari-ari - argitasun eratorria; ari, 22.3
Josu Naberan Adimen adi-men - argitasun eratorriaren ondorioa
Josu Naberan Adin adu-din; edu-din - edadea
Josu Naberan Adina , -dui, -din duin-edu-ira
Josu Naberan Aditu adi-tu - argitasuna nork bereganatu
Josu Naberan Adiurre/aiurri adi-urrui - adi era zolia
Josu Naberan Aditz ari-hitz; adi-hitz    - ekintza adierazteko edo arreta erakartzeko hitza  
Josu Naberan Adore adu-ore - adu orea edo izaera duena
Josu Naberan Ados adi-os - adimendu berdina (auz/-os, 7.2)
Josu Naberan Adu adu - gaztelaniak “hado” gorde du
Josu Naberan Adur adu-uri - barruan adore handia duena
Josu Naberan Afari/apari abo-ari - agunaren abo-uneko janaria (abariàapariàafari)
Josu Naberan   Ageri, agiri ager-i(n)
Josu Naberan Agerre/agarre/agirre ago-er; ager-erri - bailararen goialdea 
Josu Naberan Agertu/agirtu agirre-tu - ager lekuan jarri, plazaratu
Josu Naberan Agi ago-ei - datekeena (ei(ki), 8.1)
Josu Naberan Agian agi-an; agi danean - beharbada, apika, hurrean
Josu Naberan Agin(du) agi-en-(du) - agituko dela esan
Josu Naberan Aginean  agin-ean; agir-ean - zorian, puntuzn, -tzear
Josu Naberan Agiraka agin-ahaka; agir-ahaka  - aginduka; dena agerian jartzen
Josu Naberan Agitu agi-tu - gertatu, jazo
Josu Naberan Ago aho-go - goeko ahoa
Josu Naberan Agor akha-ore - orea agortu (ore, 20.1)
Josu Naberan Agur aho-gur - ahozko erreberentzia
Josu Naberan Agure aho-guren - aho gurena daukana; ald., augur
Josu Naberan Ahaide aho-(ha)-ide - enbor bereko kide
Josu Naberan Ahaire/aire aho-ire - ahozko doinua (ira/ire, 8.4)
Josu Naberan Ahakar/ahaika/ahaka/aharra ahari-kar - aharien adar hotsa
Josu Naberan Ahal aho-al; al-ar(i)a - jatorrizko al hori duena; aria, 22.3
Josu Naberan Ahalke ahal-ke - ahal eria; lotsa (-ke, 32.3)
Josu Naberan Ahalmen ahal-men - ahala eskueran
Josu Naberan Ahaltsu ahal-asso - boteretsu, indartsu
Josu Naberan Ahantzi aho-an(u)-zio-in - aspaldikoez (aho-anu) ahaztu 
Josu Naberan Ahari ara-ardi - ardi arra
Josu Naberan Aharrausi aho-arro-adausi - aho arroaz ahausi
Josu Naberan Ahaztu aho-an(u)-zio-tu - ahantzi (aho, 20.3; anu, 25.1)
Josu Naberan Ahi aho-il; ah-in - jatorrizko indarra galdu
Josu Naberan Ahizpa aho-(g)iz-eba; aho-ide-eba - jatorrizko kide emea
Josu Naberan Aho, abo a-h-o; abu-o - “a” mugagabea “o” lekuan; jatorrizko gunea 
Josu Naberan Ahoka aho-(k)oka - ahoa okan sartu, kokatu
Josu Naberan Ahokoro aho-koro - ahosabaia, ahozerua
Josu Naberan Aholku, orakulu aho-ele-uku - ahozko gomendioa ematen den gunea
Josu Naberan Ahoskera ahots-era - hortik agian euskara/auskera
Josu Naberan Ahots/abots  aho-hots - ahotik irteten den hotsa; boz
Josu Naberan Ahul ahal-u - alderatu ahal/ahul, -u negatiboarekin
Josu Naberan Ahuntz anu-tz; adar-anu-zut - tontorretan dabilena; adar zut luzea
Josu Naberan Ahunzkara/azkara ahuntz-ara - ahuntza arreske
Josu Naberan Ahur ahur - aurrearen ifrentzua; agian aur/ahur hots jokoa
Josu Naberan Ahutz(ak) aho-azu(ak) - masailetako husgunean (azua, 7.3)
Josu Naberan Ai- (adizkia) ai - ailedi..., “baldintzaren optatiboa”
Josu Naberan Ai, aiei ai-ei - 2. osagaia ei, eite (ikus 8.1)
Josu Naberan Aia aia - harria, harkaitza; guantx.: aia
Josu Naberan Aiara ai-ara - jomuga dugun lurraldea
Josu Naberan Aiduru ai-eduru - eduru, ikus 23.2
Josu Naberan Aie, aje ai-en - bezperako jaiaren ondorioa
Josu Naberan Aiene ai-ene - “ene”, *ni-en osagaiez eraikia
Josu Naberan Aieru ai-adu - adu, ikus 23
Josu Naberan Aihen eitz-en; ai-en   - zuhaitz kimua (-en, 8.3)  
Josu Naberan Aiher ai-er - zerbaiterako joera (-er, 38.1)
Josu Naberan Aihotz/haiotz haitz-aho-tz - haitz zorrotza
Josu Naberan Aintza adin-tza - dagokion adina daukana (azua/-tza, 7.3)
Josu Naberan Aio ai-o - hurrengo unera arte
Josu Naberan Aipu/aiphu ai-buru - asmoen xede (ai/nahi, 4.2); omena, ospea
Josu Naberan Aire ai-ide; ei-haize - hasperena bezalakoa; haize antzekoa (ei, 8.1)
Josu Naberan Aise, aisia, asti ai-xehe - etorkizun erraza
Josu Naberan Aise/aisa ehi-ase - aise, erraz, ehiki
Josu Naberan Aita/aite(a) ahaide; (h)a-txa; - ahaide (aho,7.2;  azu/txa/ta, 20.3); berez ez du markatzen generorik
Josu Naberan Aitso, atso, aso a(haide)-asso - aitona, (emakume) zaharra
Josu Naberan Aitzi aitzi-in -aurpegi eman
Josu Naberan Aitzin ai-zio-ide - aurreko aldea
Josu Naberan Aitzina aitzin-an - aurrera egin
Josu Naberan Aitzira aho-in-zi-ira; aran-zi-ira - errekaren ondoriozko uharka
Josu Naberan Aitzur/haitzur aizto-urra - lurra urratzeko aiztoa
Josu Naberan Aiurri/adiurre/ariurre   aria-urrui - izaera edo nortasun bizia duena
Josu Naberan Aizen ai-zen - aurrean dagoenarekiko sena
Josu Naberan Aizina aise-nahi - itxaropena
Josu Naberan Aizkora/haizkora aizto-ora - oratzeko lekua duen aiztoa
Josu Naberan Aizto haitz-to; haitz-tor  - haitz txikia; haitz burua (-to, 18.1)  
Josu Naberan Aiztur/haiztur haizto-tur - haizto dorreduna; artaziak
Josu Naberan Aizun, -izun ai-zun - zen hori falta zaiona; faltsua
Josu Naberan Akain kapar-ino - kaparra txikia
Josu Naberan Akats (aia)-akha-tz - epai edo koska antzekoa (auz/tz)
Josu Naberan Aker kara-er; ada-oker; ar-ker - adar okerra (kare/aker  alderanzketarekin); ar nabarmena
Josu Naberan Akha(tu)/akabatu ha-ka; ago-ga - GOE eta AGOren kontrakoa
Josu Naberan Akitu, ahitu ago-itu - jarioa agortu; cf., agotar
Josu Naberan Al al - eri/el eta –ul erroen kontrakoa; boterea, eskumena
Josu Naberan Ala a-l-a - "a" mugagabea "l" hotsak ebakita. Aldaia
Josu Naberan Ala (lokailua) ale-a(la) - alea jacta est, bata edo bestea aukera
Josu Naberan Alaba al-aba - aba izan ahal dena, abagaia (ahal/al, 28.1) 
Josu Naberan Albo ala-abo - aldaiaren ertz (sarrera) bata nahiz bestea
Josu Naberan Aldabide alda-bide - artaldeak aldatzeko bidea
Josu Naberan Aldaira, aldai alda-ira - mendialdearen eratorria; mazela
Josu Naberan Aldaka alda-gara - izterren goiko aldea
Josu Naberan Aldapa alda-boa - alde boroa, mendialde konbexua; aldatsa
Josu Naberan Aldats alda-ts - aldapa handia; asso/ts, 18.1
Josu Naberan Alde, alda ala-ide - larrearen alde bata nahiz bestea
Josu Naberan Aldi alde-ei - aldearen antzekoa (in/ei, 8.1)
Josu Naberan Aldra talde-ara - leku bete jende
Josu Naberan Ale ale - bihia, zitua, garaua; ald., lea/ale
Josu Naberan Aletu ale-tu - garandu, bihitu, burutu, urkuldu
Josu Naberan Alfer/alper ala-er; al-behe-er(i) - soro ertzean dagoena; 
Josu Naberan Alha ala-ara - larrea, ganaduak alhatzeko zorua
Josu Naberan Alhatu alha-tu - bazkatu
Josu Naberan Alpe ala-behe; albo-behe - hegala, saihetsaldea
Josu Naberan Alu al-u(ku) - ahal gunea
Josu Naberan Altxa altzu-ara - altxatu, altzura eraman; goratu, eraiki
Josu Naberan Altxor altzo-urre - urrea altzoan
Josu Naberan Altzari altzu-ari - eraikitzearen jarduera
Josu Naberan Altzo altzu-o - leku jasoa eta segurua; magala
Josu Naberan Altzu/altu anda-tzu; ala-tzu - gorune handia; aldai handia (auz/tzu, 7.2)
Josu Naberan   Ama a-m-a; aba
Josu Naberan Amagi(n)arreba   ama-gi(z)-arreba; ama-(e)gin-arreba   - arrebaren 
Josu Naberan   parteko ama (giz, 2; gi, 3); arrebak dakarren ama (egin, 40)  
Josu Naberan Amaia amu-aia - ama-gunea hasi edo amaitzen den aia
Josu Naberan Amaitu amaia-itu - burutu, bukatu, akabatu, finitu
Josu Naberan Amama amu-ama - amaren ama edo jatorria; amona
Josu Naberan Amara amu-ara - jatorrizko lekua; itsasoa (alderatu, mar)
Josu Naberan Amatatu (l)ama-itaitu - printzipioa edo lama eten
Josu Naberan Amets amu-etsi - ama-guneak edo kontzientziak etsi; mahuma
Josu Naberan Amil(du) amu-ira-(tu) - jatorrizko lekutik behera
Josu Naberan Amona ama-anu; ama-o(i)na - amaren goitikoa; amama
Josu Naberan Amore ama-oren - azken ordua; zerbaiten amaiera
Josu Naberan Amorru/amurru amu-urru - barnealdeko oldarra (amu, 21.1)
Josu Naberan Amu(ne)/mun amu-une - sin.: muin; leku-izenetan, sorrera gunea
Josu Naberan Amu, mu ama-u(ne); abo-u(ne); ama-uha; ama-uru   - ernamuina, 
Josu Naberan     bizia, berba, sorrera; kontzientzia, aboa (ikus abo, 21.7); ur-zeruen printzipioa    
Josu Naberan Anaia/anahe/anae anu-ahaide - anurekiko jatorri berekoak
Josu Naberan Anda anu-ara - goruneko laugunea; meseta, torlosa
Josu Naberan Andana anda-(il)ada - aldra, saldo, ilara
Josu Naberan Andeatu/anderatu anda-iro-tu; anda-higatu  - galdu, gastatu, hirotu 
Josu Naberan Andera(uren)/andra/andere/andre anu-ara-jaone; anu-ara-deune - goi 
Josu Naberan   lurraldeko pertsona edota izaki sakratua  
Josu Naberan Andereño andere-ño - anderexo
Josu Naberan Anderexo andere-xo - andereino
Josu Naberan Andu/andue/andui anu-dui -anu antzekoa; epaitondoa, orpoa, 
Josu Naberan Andur anda-urri - altura moral eskasa; zikoitza, doilorra
Josu Naberan Angelera/angela/angaila ango-ohol-ara - anda estua, hilkutxa 
Josu Naberan Angelu ango-eli-u - gela edo zokondo estua (eli, 27.1)
Josu Naberan Angio (ara-)angi-o - barruti hesitua, alhagunea
Josu Naberan Angu/ango- (top.) anda-ago - gorunerako igarobide estua
Josu Naberan Angustia ango-estu-uria - estutasun handia (Cf., angostura)
Josu Naberan Anho/anoi/anoa anu-aho-(jana) -mendirako otamena, jakia
Josu Naberan Animalia arima-eli-ara; arima-aberea - lat., animal 
Josu Naberan Anitz/anhitz anu-ide-tz - antzeko buru ugari; -tz, 7.2
Josu Naberan Anker anu-her(ra) - herra handia; krudela
Josu Naberan Anoka ano-oka - ano zorroa
Josu Naberan Anta, antzo anu-auz-o - anuren neurria; heina, proportzioa 
Josu Naberan Antoisin antu-osin; antu-ontzi -pegarra
Josu Naberan Antsia, antzi anu-zuzia - hobetu nahia; arrangura, ardura, lehia
Josu Naberan Antsikabe antsia-gabe - arduragabe, axolagabe
Josu Naberan Antz anu-(ide)-tz - pareko altura; eitea, airea (auz/-tz, 7.2)
Josu Naberan Antza antz-aria - dirudienez, ei, bide, omen
Josu Naberan Antzara/antzarra atze-ara-or; antz-arraia - haraindiko lurraldeetako txoria; arraia antzekoa eratuz hegaz egiten duena.
Josu Naberan Antze anu-atz-e(ra) - arte, abilezia; atz/hatz, 19
Josu Naberan Antzina an(u)-zio-en  
Josu Naberan Antzu anu-atze-u; abu-azu - atze, 31.3 (-u, negat); sormen apala (azu, 7.3)
Josu Naberan Anu an-uru - zerua, urtzia, burua
Josu Naberan Anube, unbe, anbe (top) anu-behe - barrenaldeko gorunea; basoa
Josu Naberan Anul, enul, ahul an-ul - ahularen martxa eskasa
Josu Naberan Apain apale-in - apailatu, adelatu, atondu
Josu Naberan Apaiz abade-ide; aba-hitz - abade antzekoa; arbasoen hitza 
Josu Naberan Apal(e), pale    aho-balda; abo-alda - arasa, zapalda; aldapa burutzen den gunea  
Josu Naberan Apar abo-arre - abo uherraren ondorioa
Josu Naberan Aparetu apare-itu - ituan jo; asmatu, azertatu
Josu Naberan Apatx abere-atz - aberearen atzea
Josu Naberan Aphal/apal behe-ahal; apare-aria - ahal motela ageri duena; 
Josu Naberan Apika abo-ika - aukera pikea (pike, 15.5); sin.: agian, beharbada
Josu Naberan Apo/zapo (or)-abo - abo handia duen (animalia)
Josu Naberan Apur abo-urri - aukera urria; sin.: pixka, pitin
Josu Naberan Apustu, postura abo-uste-tui; abo-uste-tura - iritzia bistan kontrajarri (-tui, 23.4; -tura, 23.1) 
Josu Naberan Ar ar - arra, emearen bikotea
Josu Naberan Ara (topon) ara - lurraldea, tokia, lekua, gunea 
Josu Naberan Ara ar-a - araldia, animalien zelo aldia; irrika
Josu Naberan Arabera/arauera arau-era - arauaren erara; heinean
Josu Naberan Araka ara-ka - arbolaren husgunea (ka, 32.3)
Josu Naberan Arakatu ara-ka-tu - miatu, aztertu
Josu Naberan Arakatz ara-gaitz; ara-latz - zaila hartzen; grosella
Josu Naberan Aralde/arolde aria-olde - andana, mordo (alde/aldra, 27.2)
Josu Naberan Aramu/aramau ara-mamu - amarauna, armiarma
Josu Naberan Aran/arhan ara-en-ale - okarana; bailara eremuko fruta 
Josu Naberan Arantza aia-antza - xixta duena; zuhaitzen xixta
Josu Naberan Arao     arau-o
Josu Naberan Araondo ara-ondo - arbola moztu ondorengo motzondoa
Josu Naberan Arasa/alasa ara-azal - apala, balda (berbere-arab.: al-jazána)
Josu Naberan Aratinik (k)ara-zutuinik - ahoz gora; kara/gara (30.6)
Josu Naberan Aratxe ara-txa - txahala, ar generoko behi kumea (azu/txa)
Josu Naberan Aratxe-urrixa aratxe-urrixa    - behi kume emea (orots/urrixa, 35)
Josu Naberan Arau ara-u(n); ara-u(k) - legea, norma, agindua
Josu Naberan Arauz/araiz arau-auz; arau-azu - arauaren mende; agian
Josu Naberan Arazi ari-auz-in - barrena sustatu, eginarazi
Josu Naberan Arazo   ari-asso; ara(u)-auz; gara-auz - egiteko ugari; goi mailako gaia
Josu Naberan Araztu ara-zeha-tu - garbitu, zahutu, txukundu
Josu Naberan Arbaso ara-aba-auz - antzinako lurraldeko asabak
Josu Naberan Arbel harri-bel - harri beltza
Josu Naberan Arbola ara-boro-a - adaburua duen zuhaitza (lat, arbor)
Josu Naberan   Ardagai gar-ekai
Josu Naberan Ardatz ara-datza - gurtardatza, lastardatza, gariardatza...
Josu Naberan Ardi arre-din; harri-din - arre edo harri antzekoa, ilajeari edo koloreari erreferentzia eginez
Josu Naberan   Ardo/arno gar-do; gar-anu
Josu Naberan Are/arhe ara-e(in) - lurra lantzeko tresna, latinezko 
Josu Naberan Area area (lat) - azalera, eremua; neurria
Josu Naberan Arean area-en; hare-en - zerbait; deus ere ez
Josu Naberan Areatu area-tu - arearekin lurra landu
Josu Naberan Areki ara-ekai - zuhaizkia
Josu Naberan   Arerio ari(a)-herio
Josu Naberan Areto area-to - area nagusia; saloia (asso/-to, 18.1)
Josu Naberan Argi arregi; gar-ei - agerian datzana (agirre/arregi alderanketarekin); garraren antzekoa
Josu Naberan Ari ara-i - gogoa edo guraria (ara), jardunean (–i)
Josu Naberan Aria ara-ira - enda, mota; agian ira/aria alderanzketa
Josu Naberan Arikatu/arkatu ari-akatu - aritzeko indarra akitu; nekatu
Josu Naberan Arin/arhin  ari-in; ari-an - bi aditz aktibo; jarduera bere erpinean
Josu Naberan Arima ari-ama; amu-ari; ama-ari - aritzearen sorburua (cf. Amari); amari/arima alderanzketa (ald., Mari) 
Josu Naberan Ario aria-o - nortasun gunea; jitea, joera, jarrera
Josu Naberan Arito/aarito  ar-ardi-to - ardi ar gaztea; aharia
Josu Naberan Arkakuso or-kuku-so - buruan ezkutatzen den kotxoa
Josu Naberan Arkara ardi-ara - ardia arreske
Josu Naberan Arlo/alor are-lor; are-lu; arro-lo - landu beharreko lur zatia
Josu Naberan Arlote arlo-ate - arlotik kanpo dabilena?
Josu Naberan Armin ari-min - aritzeko irrikaz; urduri
Josu Naberan Arnas arre-hats; har-hats - hartu hatsa sakon
Josu Naberan Aro ara-o - ara lurraldearen –o gune jakina 
Josu Naberan Aroi/aro aho-in; aro-in - egiteko aukera; sasoia (cf. orain)
Josu Naberan Arol aro-ol - porotsua; apatza, hanpatua
Josu Naberan Arotz ara-o(l)-(ei)tz - zuhaitzari ola ateratzen diona; zurgina
Josu Naberan Arpel/alper ari-epel; alpe-er - arloan fin ez dabilena; alpe, 28.1
Josu Naberan Arpoi arre-pui - puia anitzeko tresna (arre, 37)
Josu Naberan Arrago arre-ago - ago arrea; sutegia
Josu Naberan Arrai/alai arre-ai - aldarte nabarmena
Josu Naberan Arraia/errei arre-aia - mendizerraren marra paisaian (arre/arraia, 37)
Josu Naberan Arrakal(a)/arrakila arro-ara-kila - arro txikia; zirrikitua 
Josu Naberan Arran arre-an - ibiltzean nabarmentzeko zintzarria edo joarea
Josu Naberan Arrangura/arrenkura/ardura arre-an(gu)-gura - gogoa asaldatuta
Josu Naberan Arraro arre-aro - zirkulu arrea (zirkulu karratua bezain arraroa)
Josu Naberan Arratse/arraste arre-atse   - une arrea (atse, 18.1)
Josu Naberan Arraun/arrau haga-ur - ur hitzaren “rr” aurrerantz aldatuta (haga, 7.9)
Josu Naberan Arrautza/arraultze - arro-aro-auz; arro-aro-azal   - (azal) biribilkara arroa  
Josu Naberan Arrazio/arrazoi arre-an-zio   - argudio mardula
Josu Naberan Arre arre; arro-ei - eme eta leunaren antonimoa; arro edo nabar antzekoa
Josu Naberan Arreba ar-ahaide-eba - ebaren ahaide arra
Josu Naberan Arren erran-en - erran eta erran erregu; cf., ruego
Josu Naberan Arreske ar-eske - argose, arra eskatzen dagoen ugaztuna
Josu Naberan Arreta adi-arre-ta - aditasun berezia (azua/-ta, 7.3)
Josu Naberan Arrisku/irrisku/hirriska irrist-uku - irrista lekua; cf., riesgo, risco
Josu Naberan Arro arre-o; arre-aho - leku, aho edo bagoada arrea; sakana
Josu Naberan Arroil arro-ilu - sakan handia (ilu, 13.1)
Josu Naberan Arrunt arraro-u - arraroa (lat., rarus) ez dena; “u” ahoski negatiboa
Josu Naberan Artazi (t)arte-ziri - elkar loturiko bi zirizko tresna
Josu Naberan Artazi/zi arte-zi(tu) - artearen ezkurra
Josu Naberan   Arte gar-eitze
Josu Naberan Arte, arrate arro-ate - arroarako atea, mendate nahiz arte (tranpa)
Josu Naberan Artez arro-ate-z - lasterbidetik, mendatez
Josu Naberan Arto/artho ale-to; gara-to - ale handia edo kalitate handikoa
Josu Naberan Asaba asso-aba - arbasoa; asabeaita nahiz asabeama
Josu Naberan Asago azua-aho - bailararen hasieran edo amaieran dagoena
Josu Naberan Asaldu(ra) azu-alda-u(ne) - barneko aldaketa aldia (azu, 7.3)
Josu Naberan Asaro ase-aro - euri zirina
Josu Naberan Asaska ase-aske-an; ase-aska - barrua bete edo askatu?
Josu Naberan Ase aza-e - ase, bete, okitu (aza, 7.3)
Josu Naberan Asebete ase-bete - barrua bete
Josu Naberan Aska ase-ekai-ara - gose-egarriak asetzeko leku eraikia
Josu Naberan Aske aska-e - askatik at? Baliteke jareàaske bilakaera
Josu Naberan Aski ase-ki - asetzeko beste material (ekai/ki, 4.3)
Josu Naberan Asko/asso ase-oso - asko, anitz, ugari
Josu Naberan Askotza asso-tza - -tza atzizkia (azu-aza-tza, 7.3)
Josu Naberan Asmo xede-amu-o - xedetzat dugun gauzan finko (“o”)
Josu Naberan Asots auz-hots - hots handia, zarata
Josu Naberan Aspaldi asso-abo-aldi - duela aldi asko
Josu Naberan Asper azu-buru-er - barrena ahitzear (er, 38)
Josu Naberan Asta auz-ta - gorunetxoa
Josu Naberan Aste arrats-te  
Josu Naberan Asti, aisia atse-ira - arnasa hartzeko unea
Josu Naberan   Astigar, azkar eitz-aise-gar
Josu Naberan Astila haitz-taila - hasta latinetik datorrela diotena
Josu Naberan Asto asta-asso - belarri luzea; sin.: asno (*asta-anu) 
Josu Naberan Astun asta-une - landareen astari erreferentzia?
Josu Naberan Asun/asuin azu-arin - barnea arindu (odol zirkul. eta arnasa)
Josu Naberan At ate - ospa, landa, kanpora
Josu Naberan Ataka ate-ka - irtenbiderik ez
Josu Naberan Atal/athal taia-ale - bakoitzari dagokion taia zatia
Josu Naberan Ate aia-ide; aia-arte - "aia" antzekoa; aia artekoa
Josu Naberan Atera, atara, at ate-ara - atera, atetik kanpora irten
Josu Naberan Ats(e)  ats - hatsa edo arnasa adierazten du
Josu Naberan Atseden atse-en-(une) - hatsa hartzeko unea
Josu Naberan Atsegin atse-(eg)in - gustu eman
Josu Naberan Atsekabe  atse-gabe - atseginik ez; nahigabe, samin, pena
Josu Naberan Atso(ikus aitso)   ahaide-asso - ez du markatzen generorik; agure, 32.4)  
Josu Naberan Atxiki hatz-ike-in - hatza “iketu”, zerbaiti oratzeko
Josu Naberan Atxilo hatz-in-lot; hatz-ilu-o -hatz ugarik lotu
Josu Naberan Atzamar hatz-harrapa; hatz-hamar - hamar hatzetariko bat
Josu Naberan Atzapar, zarrapo hatz-harrapa - hatz harraparia
Josu Naberan Atzarri/itzarri iz-arre-in - argi nabarmenera berretorri
Josu Naberan Atze aitzi-e - aurrea ez dena; gibel, oste, ondo, bizkar
Josu Naberan Atzen, azken atze-en - atzealdea (-ean/en, 8.3)
Josu Naberan Atzitu hatz-i(ke)tu - atzeman, oratu, heldu, hartu
Josu Naberan Atzo atze-egu; eitzi-egu - atzeko eguna, bezpera
Josu Naberan Au au - onomatopeia
Josu Naberan Auhen au-en; aho-au-en - intziria, erosta
Josu Naberan Aukera aho-era; orain-era - abagune, okasio, tenore
Josu Naberan Aurka aurre-ka(ra) - karen kara
Josu Naberan Aurpegi aurre-hegi - buruaren aurrealdea
Josu Naberan Aurre, hurre ara-urre - hurrean dugun alderdia
Josu Naberan Aurten/aurthen aro-urte-en - urte honetan
Josu Naberan Ausart ozar-asso - ozar, mutiri (asso/asko, 18.1)
Josu Naberan Ausaz auz-auz; auz-era-z - auz/-tz/-z, 7.2; era, 26.1
Josu Naberan Ausiki adausi-uki - adausi ezezik, hagin ukitua
Josu Naberan Auska auz-ka - nor gehiagoka (ika/-ka, 8.5)
Josu Naberan Autu aho-aipu - mintzagaia, solasa
Josu Naberan Auza, auzo auz-ara - auzako lurraldea
Josu Naberan Auzi auz-in - gora jo
Josu Naberan Auzu/haizu izan auz-an; auz-tui - zilegi izan, auzako usuen arab.
Josu Naberan Aza azu-aria - azuako janari mota (azu, 7.3)
Josu Naberan Azal aza-ara - gia biltzen duen azalera
Josu Naberan Azalera azal-ara - lur azalak hartzen duen tamaina
Josu Naberan Azalore aza-lore - azaren lorea, noski
Josu Naberan Azantz azu-antz - hots ozena
Josu Naberan Azao haxe-aro - gaztelaniaz: haz, gavilla
Josu Naberan Azaro azu-aro; hazi-aro - sororako aroa; ereiteko aroa
Josu Naberan Azazkal hatz-oskol  
Josu Naberan Azeri atz-eri - atze fina uzten duen animalia
Josu Naberan Azienda hazi-en-edu-a - hazten dugunetik daukagun ondasuna
Josu Naberan Azkar aise-ekar - ekarri errazekoa; arina, zolia
Josu Naberan Azkonar azkon-aria-or - azkonaren itxurako animalia
Josu Naberan Azoka azu-oka - merkatuko zelaigunea, plaza (azu, 7.3)
Josu Naberan Azpi azu-behe - zoruaren beheko partean dagoena
Josu Naberan Azpil azu-bil; azpi-bil - ontzi azpi zapala
Josu Naberan Aztal hatz-atal - orpoan daukagun hatz endekatua (ezproia)
Josu Naberan Aztarren/aztarna hatz-arre-en; hatz-arro-en  - hatzak utzitako atzea, zantzua  
Josu Naberan Azti hatz-ti; zati - hatzaren maisua; zati/azti hots jokotik etor daiteke
Josu Naberan Aztura auz-ohitura - ohitura zaharra
Josu Naberan Azua, asua azu-ara - toponimian ugaria; ibarra
Josu Naberan Ba ba - izatea baiezten du; a mugagabea b hotsak ebakita
Josu Naberan Babes boa-behe-ts - montorraren osteko behealdea (boroa/boa, 15.2; asso/ts, 18.1)
Josu Naberan Babo, bobo bao-abo - papao (*abo-bao), babalore